Het Chinese alfabet: waarom het niet bestaat (en wat je wel leert)

Er is geen Chinees alfabet.

Dat is geen woordspelletje: het is het antwoord op de vraag, en het is het eerste dat je moet weten omdat al het andere eruit volgt. Een alfabet is een systeem waarin tekens klanken noteren. Chinees gebruikt tekens die woorden noteren.

Wat je zoekt bestaat wel, maar het heet anders, en het zijn drie verschillende dingen.

De drie dingen die door elkaar lopen

Wie "het Chinese alfabet" zoekt, bedoelt meestal pinyin. Maar pinyin is geen Chinees schrift: het is een hulpmiddel, officieel bedacht in 1958 om uitspraak te leren.

Pinyin: het echte antwoord op je vraag

Pinyin schrijft de klanken van het Mandarijn met onze letters. 你好▶ is nǐ hǎo in pinyin.

Daarmee kun je:

• een woord uitspreken zonder het karakter te kennen,
• Chinees typen (je typt nihao, je telefoon stelt 你好 voor),
• in een woordenboek zoeken.

Maar let op, en dit is de kern: pinyin lees je niet als Nederlands. De letters zijn om praktische redenen gekozen, niet omdat ze op onze klanken lijken.

Het woord 谢谢▶ (dank je) schrijf je xièxie. Een Nederlander leest spontaan "ksie-ksie". Het is eerder "sjie-sjie".

En 中国▶ (China) schrijf je Zhōngguó: "dzjong-gwo", niet "zong-gwo".

Dus pinyin is niet meteen je vriend. Het wordt nuttig zodra je de klanken hebt gehoord. Daarvoor leert het je actief verkeerd uitspreken.

Wel een cadeautje: de ü van pinyin is onze uu. 绿▶ (lǜ, groen) kost je niets, terwijl een Engelsman daar maanden op zwoegt.

De tonen: het echte alfabet van het Chinees

Dit maakt Chinees anders dan alles wat je kent. Mandarijn heeft vier tonen, plus een neutrale. De toon hoort bij het woord, net als een medeklinker.

Vijf totaal verschillende woorden. Eén lettergreep.

Het voorbeeld is wat kunstmatig, het principe niet: 买▶ mǎi is "kopen" en 卖▶ mài is "verkopen". Precies het omgekeerde, één toon verschil.

En hier zit de specifiek Nederlandse val. In het Nederlands draagt de melodie de emotie of de vraag: "je komt?" gaat aan het eind omhoog. In het Chinees is die stijging al bezet: dat is de 2e toon. Je kunt niet omhooggaan om een vraag te stellen, want dan verander je het woord. De vraag maak je met 吗▶ (ma), niet met intonatie.

Dat is een diep ingesleten reflex om af te leren, en dat gaat alleen via je oren.

De karakters: de verborgen logica

Ook hier ben je misleid. Karakters zijn geen willekeurige tekeningen die je stuk voor stuk moet stampen. De grote meerderheid is samengesteld, en die samenstelling volgt een logica.

Sommige zijn echt plaatjes:

Dan ga je combineren:

• 林▶ = twee bomen = bos
• 森▶ = drie bomen = woud
• 明▶ = zon + maan = helder
• 好▶ = vrouw + kind = goed

Maar 85 % van de karakters werkt anders: één deel geeft de betekenis, het andere de klank.

Neem de radicaal van water 氵. Die zit in 河▶ (rivier), 海▶ (zee), 酒▶ (alcohol), 洗▶ (wassen). Je kent het karakter niet, maar je weet dat het over vloeistof gaat.

Dát levert kennis van de radicalen je op: niet het woord raden, maar geen gekrabbel meer zien. Je ziet structuur.

Vereenvoudigd of traditioneel?

Onvermijdelijke vraag, simpel antwoord:

Vereenvoudigd is in de jaren 50 ingevoerd tegen analfabetisme. Minder streken.

Voor vrijwel elke leerder: vereenvoudigd. Dat is wat een miljard mensen gebruiken, wat de meeste bronnen gebruiken, en wat het hele Chinese web gebruikt. Tenzij je specifiek Taiwan wilt.

Hoeveel karakters?

De eerlijke cijfers:

Het volledige woordenboek bevat er meer dan 50 000, maar dat is als alle woorden in de Van Dale: niemand kent ze allemaal.

En vooral: een karakter is geen woord. De meeste Chinese woorden bestaan uit twee. 电▶ is "elektriciteit", 话▶ is "spraak", samen is 电话▶ "telefoon". Dat betekent dat 3 000 karakters veel meer dan 3 000 woorden ontsluiten, door combinatie. Dat is het goede nieuws dat het getal draaglijk maakt.

Het goede nieuws dat niemand vertelt

Na dit alles: de Chinese grammatica is verbluffend simpel.

• Geen vervoeging. 我去▶ (ik ga), 他去▶ (hij gaat). Het werkwoord beweegt nooit.
• Geen tijden. Je zet er "gisteren" of "morgen" bij en klaar.
• Geen geslacht, geen meervoud, geen lidwoorden, geen naamvallen.

Na het Nederlands, met gaan, ging, gegaan en de/het, is dat een opluchting.

De moeilijkheid van het Chinees zit volledig in het schrift en de tonen. Zijn die twee eenmaal aangepakt, dan is de rest simpeler dan Spaans.

In welke volgorde

Dat is de echte vraag, en de gangbare volgorde is verkeerd.

1. De tonen eerst, met je oren. Vóór de karakters, vóór pinyin. Luister naar minimale paren en zeg direct na, hardop. Dat heet shadowing, en voor tonen is er strikt geen alternatief: je kunt een toon niet uit een spelling afleiden. Leer je 500 karakters met verkeerde tonen, dan heb je 500 foute woorden.

2. Pinyin daarna, als gereedschap. Zodra je de klanken hebt gehoord, wordt pinyin een handig label. Daarvoor is het een val.

3. Meteen praten. Doe niet wat iedereen doet: wachten tot je kunt schrijven voor je je mond opendoet. De grammatica is makkelijk, de basiszinnen zijn kort. Je kunt vanaf week één echte dingen zeggen, met nul karakters.

4. De karakters als laatste, doorlopend, in woorden. Nooit los. En met spaced repetition, want 3 000 karakters blijven niet zonder systeem.

5. Jouw zinnen. Je werk, je bestelling, je reden om er te zijn. Niet die uit het boek.

Precies daarvoor is de Hyperpolyglot-app gemaakt: je schrijft de zinnen die je leven echt nodig heeft, ze komen terug met de stem van een native, dus met de juiste tonen, en je herhaalt ze in een lus, los van hoe ver je met de karakters bent. Beschikbaar op iOS, Android en Web.

Veelgemaakte fouten

1. Een alfabet zoeken. Dat is er niet. Wat je zoekt heet pinyin, en het is geen Chinees schrift.
2. Pinyin als Nederlands lezen. xièxie is geen "ksie-ksie". Zhōngguó is geen "zong-gwo". En de u is een oe.
3. De tonen "voor later" bewaren. Ze horen bij het woord. Ze er achteraf bij doen betekent je hele woordenschat opnieuw leren.
4. Je stem omhoog doen om een vraag te stellen. Die stijging is al de 2e toon. De vraag is 吗▶.
5. Karakters los leren. Een karakter is geen woord. Leer 电话▶, niet 电▶ alleen.
6. Wachten tot je kunt schrijven voor je praat. De grammatica is simpel, de zinnen zijn kort. Praat in week één.
7. Karakters als willekeurige tekeningen zien. 85 % bestaat uit een betekenisdeel en een klankdeel.
8. Twijfelen tussen vereenvoudigd en traditioneel. Vereenvoudigd, tenzij je Taiwan wilt.