Je komt om negen uur 's avonds een restaurant binnen: Boa noite. Je vertrekt: Boa noite. Dezelfde zin, beide kanten op.
In het Nederlands zeg je "goedenavond" bij binnenkomst en "goedenacht" bij vertrek. In het Portugees is dat één woord.
En let op: Boa tarde loopt door tot het écht donker is, niet tot 18 uur. In de zomer dus tot laat.
Olá of oi
Olá is neutraal en overal goed. In Portugal is het de standaard, in Brazilië iets formeler, maar nooit fout.
Oi is Braziliaans en informeel. In Brazilië hoor je het constant. In Portugal klinkt het vreemd, en het verraadt meteen dat je je Portugees van Braziliaanse series hebt.
Bij twijfel: Olá.
Adeus is geen doei
Adeus klinkt definitiever dan je verwacht, meer als "vaarwel". Tegen een collega die je morgen weer ziet, is het raar.
Wat men echt zegt: Até logo (tot later), Tchau (doei, overal begrepen), Até amanhã (tot morgen).
Portugal of Brazilië: wat je echt hoort
Dezelfde taal, en ze klinken verrassend verschillend. In een richting die de meesten niet verwachten.
Braziliaans Portugees is open en vol klinkers. Elke lettergreep wordt uitgesproken. Het klinkt melodieus en is voor een beginner duidelijk makkelijker te verstaan.
Europees Portugees slikt de onbeklemtoonde klinkers in.Bom dia klinkt in Lissabon meer als bom dj'a. Sete wordt bijna set.
Praktisch: kies aan het begin één variant. Niet omdat de andere slechter is, maar omdat je oor een referentie nodig heeft. Verstaan doe je later allebei.
Uitspraak: de drie Nederlandse fouten
De nasalen.não (nee) is de zin die je de eerste week het vaakst zegt, en hij is nasaal: de lucht gaat door je neus, ongeveer als nãun, zonder de n echt te zeggen. Nederlands heeft deze klank niet, dus je moet hem bewust bouwen.
De open en gesloten o.avô (opa) en avó (oma) verschillen alleen daarin. Dat is geen detail, dat is het verschil tussen twee mensen.
De R. Aan het begin van een woord is het in Brazilië een h: Rio klinkt als Hio. In Portugal is het een keelklank, dichter bij het Frans. Geen van beide is je Nederlandse r, maar de Portugese variant ligt wel dicht bij je Gooise r, dus daar heb je geluk.
En de S aan het eind klinkt in Portugal als SJ.Português is portugesj, dois is doisj. In Brazilië niet (behalve in Rio). Dat ene detail verandert de klank van de hele taal.
De belangrijkste zin
Estou a aprender português (Portugal)
Estou aprendendo português (Brazilië)
Ik leer Portugees
Let op het verschil, want het is het meest zichtbare tussen de twee varianten: Portugal gebruikt estar a + infinitief, Brazilië gebruikt de gerundium.
Zeg hem vroeg. Portugeestaligen zijn oprecht blij als iemand hun taal leert: ze zijn gewend dat buitenlanders gewoon Engels of Spaans praten.
En nee, Spaans werkt niet. Ze verstaan je misschien, maar het is ongeveer even charmant als iemand die jou in het Duits aanspreekt omdat dat toch bijna Nederlands is.
Daarbij:
Portugees
Nederlands
Obrigado
Dank je (als je een man bent)
Obrigada
Dank je (als je een vrouw bent)
Por favor
Alsjeblieft
Desculpe
Sorry
Não percebi
Ik heb het niet begrepen (Portugal)
Não entendi
Ik heb het niet begrepen (Brazilië)
Pode falar mais devagar?
Kunt u langzamer praten?
Quanto custa?
Hoeveel kost het?
Saúde!
Proost!
Obrigado / Obrigada is de fout die bijna iedereen maakt. De uitgang richt zich naar jou, niet naar de persoon die je bedankt. Een man zegt altijd obrigado, een vrouw altijd obrigada. Ook onderling.
Hoe dit een reflex wordt
Een lijstje lezen helpt je niets op het vliegveld van Lissabon. En bij het Portugees komt er iets bij: de schrift geeft je de nasalen en de ingeslikte klinkers niet.
Luister en zeg direct na, hardop. Dat heet shadowing, en voor não is er geen alternatief: je kunt die klank niet van een spelling aflezen.
Kies je vijf zinnen, niet de hele tabel. Die van jouw echte eerste uur daar.
Herhaal tot de pauze weg is. De pauze is het vertalen in je hoofd.
Precies daarvoor is de Hyperpolyglot-app gemaakt: je schrijft de zinnen die je echt nodig hebt, ze komen terug met de stem van een native, en je herhaalt ze in een lus tot ze vanzelf komen. Beschikbaar op iOS, Android en Web.
Veelgemaakte fouten
Adeus als "doei" gebruiken. Het klinkt als vaarwel. Het is Até logo of Tchau.
Obrigado zeggen als je een vrouw bent. De uitgang volgt de spreker.
Spaans praten en hopen. Misschien verstaan, nooit gewaardeerd.
De ão omzeilen. Het is de klank die je de eerste week het vaakst nodig hebt.
Beide varianten tegelijk leren. Kies er één, je oor heeft een referentie nodig.
Oi zeggen in Portugal. Niet fout, maar het verraadt je meteen.
Denken dat Boa noite alleen voor vertrek is. Het is ook een begroeting.
Hyperpolyglot